Start-up sẽ không dạy bạn bằng lý thuyết. Nó dạy bằng những cú va chạm. Và đôi khi, bằng những bài học để đời, những cái giá “rất đắt” (đúng nghĩa đen). Nhưng nếu bạn vượt qua và “survive”, mình chắc chắn, những bước đi của bạn sẽ vững vàng hơn.
1. Làm một mình rất dễ nản – và rất dễ gãy gánh giữa đường
Ban đầu, làm một mình nghe có vẻ rất “tự do”.
Không phải giải thích với ai. Không phải chia sẻ lợi nhuận. Không phải tranh luận đúng sai.
Nhưng rồi sẽ có những ngày, bạn phải tự quyết định mọi thứ.
Từ chiến lược, vận hành, nhân sự, tài chính… cho đến cả những việc rất nhỏ.
Và cũng có những ngày, bạn mệt đến mức không còn muốn nghĩ thêm điều gì nữa.
Lúc đó, có một người đồng hành – không cần quá giỏi giang hoàn hảo, chỉ cần cùng bạn bàn bạc – cùng nhìn về một chí hướng là một sự khác biệt rất lớn.
2. Nếu có co-founder(s) thì hãy nói chuyện “khó” ngay từ đầu – và cân nhắc thật kỹ nếu đó là bạn bè, người thân
Đừng vì ngại mà né những câu chuyện thẳng. Tiền ai góp bao nhiêu. Lời lỗ chia sẻ như thế nào.
Quyền quyết định thuộc về ai.
Ai làm gì. Ai chịu trách nhiệm cái gì.
Nếu có chuyện xảy ra thì xử lý ra sao.
Những thứ này, nếu không nói từ đầu, sẽ quay lại vào lúc tệ nhất. Và lúc đó thì thường là hết cứu vãn…
Và một điều khó nói hơn – làm việc với bạn bè, người thân, không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt.
Ban đầu, mọi thứ rất êm đẹp. Vì có niềm tin. Vì có sự thân thiết. Vì có cùng một sự hào hứng khi cùng khởi đầu.
Nhưng start-up sẽ đưa mọi người vào những tình huống rất áp lực. Và khi lợi ích, trách nhiệm, kỳ vọng không còn đồng đều, mối quan hệ đó rất dễ rạn nứt.
Không ít trường hợp, công việc không thành, mà tình cảm cũng không còn.
Không phải là 100% không nên làm cùng.
Nhưng nếu làm, thì càng phải rõ ràng hơn người bình thường hay cổ đông xa lạ. Hãy viết xuống, và cùng đồng thuận trước khi làm, bằng giấy trắng mực đen, bằng chữ ký và trách nhiệm.
3. Tài chính – hãy biết mình có thể “sống được” bao lâu
Ai cũng hào hứng muốn bắt đầu bằng câu hỏi “mình sẽ bán được bao nhiêu”, “mình sẽ lời như thế nào”.
Câu hỏi đúng phải là: “mình sẽ gồng lỗ được bao lâu”.
Bạn có thể trụ 6 tháng? 1 năm? Hay 3 tháng là đã áp lực? Hãy đặt một giới hạn rõ ràng.
Không phải để bó hẹp mình lại, mà để không rơi vào trạng thái đốt tiền mà không kiểm soát. Hoặc sử dụng lấn sang quỹ tiền cá nhân.
Có những giấc mơ không chết vì không đủ tốt.
Mà chết vì hết tiền trước khi kịp chứng minh là mình đúng.
4. Có idea thì nên làm sớm – thị trường không chờ mình
Thị trường không đợi ai cả. Bạn có thể nghĩ rằng mình cần chuẩn bị thêm một chút. Chỉnh sửa thêm một chút. Hoàn thiện thêm một chút.
Nhưng trong lúc bạn còn đang “chuẩn bị”, có thể đã có người khác bắt đầu làm rồi.
Start-up không phải là cuộc chơi của người hoàn hảo. Mình vốn là người luôn muốn mọi thứ chuẩn chỉnh, kế hoạch kỹ lưỡng, back-up plan A-B-C. Từng bước đều tính toán ở độ chính xác toàn mỹ…
Đó là mình khi ở Big Corp thôi.
Startup là cuộc chơi của người bắt đầu đủ sớm và điều chỉnh đủ nhanh.
Nếu bạn có một ý tưởng mà bạn tin, hãy tìm cách làm nó sớm nhất có thể. Hãy thử nghiệm, hãy test thị trường rồi mới đầu tư làm hàng loạt.
5. Đừng ngại xây hệ thống và luật lệ từ đầu
Nhiều người nghĩ rằng start-up thì phải linh hoạt, càng ít quy định càng tốt.
Nhưng thực tế, chính sự “không có hệ thống” mới khiến bạn bị mắc kẹt.
Bạn sẽ phải trả lời lại cùng một câu hỏi. Giải quyết lại cùng một vấn đề.
Sửa lại cùng một lỗi.
Xây hệ thống, đặt luật lệ – nghe có vẻ mất thời gian lúc đầu.
Nhưng đó là thứ mua lại cho bạn sự tự do về sau.
Tự do để không phải lặp lại những thứ không cần thiết.
Tự do để bạn có thể tăng trưởng – mở rộng mà không bị chính mình giữ lại.
6. Start-up có turnover rate rất cao – hãy nói thật từ đầu và tìm những người phù hợp
Start-up không ổn định.
Nhịp độ nhanh. Áp lực cao. Mọi thứ thay đổi liên tục.
Vì vậy, việc nhân sự đến rồi đi là chuyện rất bình thường.
Nhưng điều quan trọng là bạn phải nói thật ngay từ đầu.
Đừng “màu hồng hoá” công việc để thu hút người giỏi.
Đừng vẽ một bức tranh quá đẹp về một hành trình vốn dĩ rất nhiều thử thách.
- Hãy nói rõ:
Công việc sẽ áp lực như thế nào.
Sẽ phải làm những gì ngoài mô tả công việc.
Sẽ phải thích nghi và thay đổi nhanh ra sao.
Khi bạn nói thật, bạn sẽ mất đi một số người.
Nhưng những người ở lại, là những người thực sự muốn thử sức. Và chính họ mới là những người có khả năng đi cùng bạn lâu hơn.
Start-up không cần đội ngũ toàn người giỏi nhất. Start-up cần đội ngũ phù hợp nhất.
Có một điều mình nhận ra sau tất cả.
Start-up không phải là câu chuyện về việc bạn chứng minh mình giỏi đến đâu. Mà là bạn đi được bao lâu, và bạn chọn hướng đi như thế nào.
Nếu bạn đang ở những bước đầu tiên, hy vọng những điều này sẽ giúp bạn có sự chuẩn bị tốt hơn một chút.
Còn nếu bạn cũng đang trên con đường này như mình, có lẽ khi đọc, bạn cũng thấy bản thân ở đâu đó trong những dòng chia sẻ này. Hãy cùng chia sẻ những hành trình mà bạn đã trải qua với Jodi nha.
Nếu mọi người muốn đọc phần tiếp theo về chủ đề “tự làm chủ” này, chia sẻ thêm cho Jodi biết những khía cạnh khác bạn muốn đào sâu nha.
– Jodi.
